Kë e trishtojnë faktet

Sa herë që Shaqir Fetai, kreu i Bashkësisë Fetare Islame në Maqedoninë e Veriut, flet për trashëgiminë islame, lind një pyetje që nuk mund të anashkalohet: për cilën trashëgimi bëhet fjalë, nëse nga kujtesa e institucionit lihen jashtë njerëzit, ngjarjet dhe periudhat që i kanë dhënë asaj një pjesë të historisë së vet?

Trashëgimia islame nuk përbëhet vetëm nga xhamitë, objektet e kultit, dorëshkrimet e vjetra dhe traditat fetare. Ajo përbëhet edhe nga njerëzit që i kanë shërbyer fesë, nga dijetarët, imamët, drejtuesit dhe veprimtarët që kanë lënë gjurmë në jetën e institucionit. Përbëhet nga veprat e tyre, nga përpjekjet, nismat, ngjarjet dhe debatet që kanë shoqëruar zhvillimin e tij. Pa njerëzit dhe pa kujtesën e veprimtarisë së tyre, trashëgimia mbetet një guaskë e zbrazët, një e kaluar e paraqitur bukur, por e zhveshur nga një pjesë e rëndësishme e përmbajtjes së saj.

Prandaj, kur flitet për trashëgiminë, nuk mjafton të përmenden vlerat e saj. Duhet të tregohet edhe se si ruhen ato, kush i ruan dhe çfarë bëhet me kujtesën e atyre që i kanë bartur e zhvilluar. Sepse është e lehtë të flasësh për të kaluarën kur ajo paraqitet si një histori e largët, e padëmshme dhe e shkëputur nga përplasjet e sotme. Më e vështirë është ta respektosh historinë kur ajo përfshin njerëz që kanë drejtuar para teje, kanë pasur ndikim në institucion dhe kanë lënë gjurmë që nuk mund t’i fshish vetëm pse sot nuk i ke pranë vetes. Pikërisht këtu nis problemi me kujtesën publike të BFI-së.

Në media janë ngritur vazhdimisht pyetje për heqjen e materialeve të periudhave të mëparshme nga faqet zyrtare të institucionit dhe për zhdukjen e një pjese të arkivit të tij digjital. Këto pretendime kërkojnë dokumentim të plotë dhe një përgjigje të qartë nga vetë BFI-ja. Por pyetja që shtrojnë është e rëndësishme: a mund të trajtohet historia e një institucioni si një faqe që fshihet dhe rishkruhet sa herë ndërrojnë drejtuesit? A mund të fillojë kujtesa e tij nga dita kur një njeri merr detyrën, sikur para tij të mos kishte pasur jetë, punë, përpjekje dhe njerëz që i kanë shërbyer atij institucioni?

Një institucion fetar nuk është pronë private e drejtuesit të radhës. Ai nuk është as një zyrë ku historia fillon me emërimin e shefit dhe mbaron me largimin e tij. BFI-ja u përket besimtarëve dhe mbart një histori që tejkalon çdo mandat drejtues. Asnjë kryetar nuk mund ta përvetësojë të kaluarën e saj dhe as ta trajtojë atë si diçka që mund ta pranojë ose ta mohojë sipas interesit të vet. Drejtuesit vijnë e shkojnë, ndërsa institucioni duhet të mbetet dhe të ruajë kujtesën e vet.

Por çfarë ndodh kur personalitetet e periudhave të mëparshme trajtohen sikur përmendja e tyre të ishte një akt armiqësor? Kur një takim me ta mund të shihet si shkelje e besnikërisë ndaj drejtuesit aktual? Dhe nëse, siç pretendohet, bashkëpunëtorët mund të përballen me pasoja në punë (ose edhe me largim nga puna) për shkak të marrëdhënieve ose takimeve të tilla, çfarë lloj kulture institucionale po krijohet? Një institucion fetar duhet të jetë vend i dijes, i kujtesës dhe i përgjegjësisë morale, jo hapësirë ku njerëzit detyrohen të matin çdo marrëdhënie njerëzore sipas afërsisë ose largësisë nga drejtuesi.

Nuk është e nevojshme të jesh dakord me çdo paraardhës për ta njohur kontributin e tij. Nuk është e nevojshme ta miratosh çdo vendim të një periudhe të kaluar për ta ruajtur dokumentacionin e saj. Dhe nuk është e nevojshme të ndash të njëjtat bindje me një personalitet për të pranuar se ai ka qenë pjesë e historisë së institucionit. Këto janë dallime themelore që çdo institucion serioz duhet t’i kuptojë. Përndryshe, historia shndërrohet në një listë emrash të lejuar nga pushteti i sotëm, ndërsa arkivi në një pasqyrë ku drejtuesi dëshiron të shohë vetëm veten. Siç po ndodh! Faqet zyrtare si dhe gazeten zyrtare “Hena e Re” e ka shndërruar për faqe të zezë në album personal. Dikush aty po tallet me dike!

Një pyetje tjetër, po aq e rëndësishme, lidhet me karakterin kombëtar të veprimtarisë institucionale. Nëse një periudhë e mëparshme e BFI-së karakterizohej nga përpjekje për ta forcuar lidhjen ndërmjet jetës fetare islame dhe identitetit kombëtar shqiptar, a duhet kjo përvojë të përjashtohet nga kujtesa vetëm sepse lidhet me njerëz që sot nuk gëzojnë simpatinë e drejtuesit actual, të atij organizatori ortodoks të puçit klasik? A mund të flitet për trashëgiminë islame shqiptare duke i lënë në hije pikërisht përpjekjet që kanë ndihmuar në ndërthurjen e besimit me gjuhën, kulturën dhe vetëdijen kombëtare?

Islami dhe shqiptarësia nuk janë dy realitete që duhet të vihen medoemos përballë njëri-tjetrit. Për shqiptarët myslimanë, besimi dhe përkatësia kombëtare kanë bashkëjetuar në një histori të gjatë, me përvojat, sfidat dhe zhvillimet e tyre. Kjo histori nuk duhet as të zbukurohet pa kriter, as të shndërrohet në mjet propagande. Por duhet të njihet, të dokumentohet dhe të vlerësohet me ndershmëri. Çdo përpjekje për ta shkëputur institucionin nga historia e komunitetit që ai përfaqëson e varfëron kuptimin e trashëgimisë që pretendon të mbrojë.

Nëse një periudhë e caktuar ka pasur arritje, ato duhen evidentuar. Nëse ka pasur gabime, ato duhen dokumentuar e diskutuar. Nëse ka pasur përplasje, edhe ato janë pjesë e historisë. Arkivi nuk është vendi ku ruhen vetëm dëshmitë që na pëlqejnë. Është vendi ku ruhen dëshmitë që na ndihmojnë të kuptojmë çfarë ka ndodhur, edhe kur e kaluara nuk na jep arsye për t’u krenuar. Pikërisht për këtë arsye, fshirja e dokumenteve ose e materialeve publike, nuk mund të justifikohet thjesht me ndryshimin e drejtimit apo të politikës së komunikimit.

Dhe këtu kthehemi te Shaqir Fetai. Nëse ai e konsideron trashëgiminë islame një vlerë që duhet ruajtur e përcjellë te brezat e ardhshëm, atëherë kjo kërkon më shumë se fjalime dhe përkujtim të së kaluarës së largët. Kërkon respekt për historinë e afërt të vetë BFI-së. Kërkon që emrat e paraardhësve të mos trajtohen si pengesë, që dokumentet të mos varen nga simpatitë personale dhe që bashkëpunëtorët të mos ndihen të kërcënuar pse ruajnë marrëdhënie me njerëz që kanë shërbyer në të njëjtin institucion.

Pse duhet të ekzistojë frika nga e kaluara? Pse një personalitet, siç ishte pa dyshim H. Sulejman ef. Rexhepi, apo Hfz. Afrim ef. Tahiri, që kanë drejtuar institucione kur Shaqir Fetai ka mbajtur lidhje nëntokësore, duhet të kthehen në emra të padëshiruar? Kush nuk i do: nëntoka e Shaqir Fetait apo historia? Pse një periudhë e historisë së BFI-së duhet të bëhet e papërmendshme, në vend që të shqyrtohet me qetësi dhe përgjegjësi? Nëse nuk ka asgjë për t’u fshehur, transparenca është përgjigjja më e mirë. Nëse ka gabime, dokumentimi i tyre është shenjë pjekurie. Nëse ka arritje, njohja e tyre nuk ia zvogëlon autoritetin drejtuesit të sotëm. Përkundrazi, tregon se ai e kupton dallimin ndërmjet institucionit dhe vetes, ndërmjet arritjeve të djeshme dhe dështimit të tij të sotëm

Pra trashëgimia nuk është pronë e atij që e përmend më shpesh. Ajo është përgjegjësi e atij që e ruan me ndershmëri. Nuk mund të kërkosh respekt për të kaluarën e largët, ndërsa të sillesh sikur e kaluara e afërt nuk ka ekzistuar. Nuk mund të kërkosh që brezat e ardhshëm ta njohin historinë e Islamit shqiptar, nëse sot nuk u lë atyre dëshmitë për historinë e institucionit që pretendon ta përfaqësojë atë.

BFI-ja nuk fillon me Shaqir Fetain dhe nuk mbaron me të. Historia e saj nuk mund të jetë pronë e një drejtuesi, ndërsa arkivi nuk mund të shndërrohet në instrument për të zgjedhur se kush duhet të kujtohet e kush duhet të harrohet. Sepse ky është krim i rëndë e kryrësi – kriminel!

Një institucion që e respekton veten nuk ka frikë nga historia e vet. E ruan atë, edhe kur është e pakëndshme. E studion, edhe kur nxjerr në pah gabimet. Dhe ua përcjell brezave, sepse e di se pa kujtesë nuk ka trashëgimi, pa të vërtetë nuk ka dinjitet dhe pa respekt për paraardhësit nuk mund të ndërtohet respekti për të tashmit, e aq më pak të ndërtohet një e ardhme e besueshme. Dhe a ka më trishtim se sa Institucionit fetar t’i  mbetet epiteti GËNJESHTAR, apo SAJUES!