Kur aktiviteti bëhet politikë

Një nga keqkuptimet më të përhapura në trajtimin e kulturës është ideja se një kulturë e gjallë matet kryesisht me numrin e aktiviteteve që prodhon. Sa më shumë festivale, manifestime, përvjetorë, botime, promovime dhe ngjarje publike të zhvillohen, aq më shumë krijohet përshtypja se kultura është në zhvillim. Por një shoqëri nuk ndërton politikë kulturore vetëm duke organizuar aktivitete. Aktiviteti është vetëm forma më e dukshme e kulturës. Ai është momenti që shihet, dëgjohet dhe regjistrohet. Por pas çdo aktiviteti të rëndësishëm duhet të ekzistojë një ide, një institucion, një strategji dhe një drejtim. Përndryshe, kultura rrezikon të mbetet vetëm një seri ngjarjesh që shfaqen për një kohë të shkurtër dhe më pas zhduken pa lënë një strukturë të qëndrueshme pas vetes.
Pikërisht këtu shfaqet një nga problemet më të mëdha të trajtimit institucional të kulturës: aktiviteti shpesh është marrë si zëvendësim i politikës. Në vend që kultura të konceptohet si një sistem institucionesh, procesesh dhe prioritetesh afatgjata, ajo reduktohet në një kalendar ngjarjesh. Vëmendja zhvendoset te ajo që ndodh sot, ndërsa harrohet pyetja më e rëndësishme: çfarë ndërtohet për nesër?
Një festival mund të jetë i suksesshëm. Një manifestim mund të ketë shumë pjesëmarrës. Një projekt mund të krijojë jehonë publike. Por asnjë prej tyre, i marrë veçmas, nuk përbën politikë kulturore. Ata bëhen pjesë e një politike vetëm kur lidhen me një qëllim më të madh, kur ndërtojnë mbi njëri-tjetrin dhe kur shërbejnë një vizioni të qartë kulturor.
Pra, problemi nuk qëndron te aktivitetet. Ato janë të domosdoshme. Pa to, kultura humbet gjallërinë e saj publike. Ato krijojnë komunikim, afërsi dhe hapësira takimi ndërmjet krijuesve dhe shoqërisë. Por kur aktiviteti bëhet qendra e vetme e mendimit kulturor, atëherë ndodh një reduktim i rrezikshëm: kultura fillon të matet me atë që duket dhe jo me atë që ndërton. Kjo krijon një iluzion të zhvillimit kulturor.
Një kalendar i mbushur mund të fshehë mungesën e një strategjie. Një numër i madh aktivitetesh mund të krijojë përshtypjen e dinamizmit, ndërkohë që pas tyre mund të mos ekzistojë një proces i vazhdueshëm zhvillimi. Në vend të një vije të qëndrueshme kulturore, krijohet një ritëm i përsëritur ngjarjesh: çdo vit fillon një cikël i ri, por rrallëherë ndërtohet mbi atë që është arritur më parë. Kjo logjikë ndikon edhe në mënyrën se si funksionojnë institucionet kulturore. Kur suksesi matet me numrin e aktiviteteve të realizuara, institucionet shtyhen drejt prodhimit të ngjarjeve të dukshme dhe të matshme në afat të shkurtër. Ndërkohë, proceset më të ngadalta dhe më të thella mbeten në hije: edukimi kulturor, zhvillimi i audiencave, mbështetja e krijimtarisë së re, ndërtimi i arkivave, kërkimi shkencor dhe krijimi i kujtesës institucionale. Pikërisht këto procese të padukshme janë ato që ndërtojnë një kulturë të qëndrueshme.
Një kulturë serioze nuk matet vetëm me atë se sa ngjarje organizon, por me atë se çfarë ndryshon përmes tyre. Ajo nuk pyet vetëm sa njerëz morën pjesë në një aktivitet, por çfarë mbetet pas tij. A krijoi dije? A ndërtoi lidhje të reja? A forcoi institucionet? A prodhoi kujtesë? Kur këto pyetje mungojnë, aktiviteti kthehet në qëllim në vetvete. Dhe atëherë kultura rrezikon të bëhet spektakël i vazhdueshëm, por pa drejtim të qartë.
Prandaj, sfida kryesore nuk është të kemi më shumë aktivitete kulturore. Sfida është që aktivitetet të vendosen brenda një politike kulturore që u jep kuptim, vazhdimësi dhe ndikim. Sepse aktiviteti mund ta mbajë kulturën të dukshme, por vetëm politika kulturore mund ta bëjë atë të qëndrueshme.