BFI-ja NË MRIZIM

Çfarë është sot Bashkësia Fetare Islame? Një institucion që organizon dhe udhëheq jetën fetare të myslimanëve në vend? Një autoritet shpirtëror e institucional? Një organizëm që duhet të jetë i pranishëm në çdo problem të rëndësishëm të komunitetit? Apo thjesht një strukturë administrative që shfaqet në ceremoni, pret delegacione, shpërndan mirënjohje, publikon fotografi dhe herë pas here na kujton se ekziston?

Pa dyshim, BFI-ja nuk është krijuar për të qenë dekor i jetës fetare. As për të qenë një institucion reprezentativ që kujtohet vetëm në raste solemne. Sipas vetë Kushtetutës së saj, ajo është organizata që organizon jetën fetare të myslimanëve, ndërsa Rijaseti ka kompetenca të drejtpërdrejta në organizimin e jetës fetare, mbikëqyrjen e organeve dhe institucioneve, arsimin fetar, mbrojtjen e të drejtave fetare dhe çështjet financiare.

Atëherë, çfarë po ndodh? Sepse gjithnjë e më shumë krijohet përshtypja se BFI-ja është tërhequr nga terreni pikërisht atëherë kur terreni ka më shumë nevojë për të. Një bashkësi fetare nuk mund të jetojë vetëm nga protokolli. Ajo duhet të ketë autoritet moral, profesional dhe institucional. Duhet të dijë të flasë kur shfaqen dukuri që cenojnë jetën fetare. Duhet të dijë të reagojë kur shfaqen interpretime të pakontrolluara, përçarje, konflikte, keqpërdorime, probleme në edukimin fetar apo dukuri shoqërore që prekin drejtpërdrejt komunitetin mysliman. Duhet të jetë aty dhe jo vetëm në kabinet, jo vetëm në fotografi, jo vetëm në ceremonitë e diplomimit, në pritjet zyrtare dhe në takimet protokollare. Në terren!

BFI-ja, në vend që të jetë institucioni që e udhëheq dhe e orienton jetën fetare, gjithnjë e më shumë perceptohet si një institucion që reagon vetëm kur problemi është bërë tepër i madh për t’u injoruar. Nëse kjo përshtypje është e gabuar, atëherë BFI-ja ka një mënyrë shumë të thjeshtë për ta përgënjeshtruar: të dalë në terren, të publikojë të dhëna, të tregojë çfarë ka bërë dhe çfarë po bën. Të tregojë sa xhami i ka jasht kontrollit, sa imamë nuk i binden, sa i ka të diplomuar e sa i ka fallco! Të tregoje se pse ka pasur nevojë pepër r kaq shumë “bashkësi fetare islame” dhe grupe religjioze myslimane të regjistruara që kur është instaluar në krye të BFI-së.

Heshtja nuk është transparencë. BFI-ja nuk mund të jetë vetëm spektatore pasive e jetës fetare. Nëse terreni po mbushet me imamë që nuk e njohin institucionin dhe fillon interpretojnë fenë sipas bindjeve të veta, çfarë bën BFI-ja? Nëse një xhemat hyn në konflikt me strukturat e saj, a dialogon, a ndërhyn, a zgjidh problemin apo thjesht e lë konfliktin të zvarritet? Nëse nëpër xhami shfaqen forma të ndryshme të ligjërimit fetar, a ekziston një mekanizëm serioz profesional për të ndjekur cilësinë e këtij ligjërimi? Nëse paraqiten dukuri që cenojnë kohezionin e komunitetit, ku është zëri i institucionit? Këto nuk janë pyetje kundër fesë. Përkundrazi. Janë pyetje për mbrojtjen e institucionit fetar.

Një BFI e fuqishme nuk duhet të ketë frikë nga pyetjet. Duhet t’u përgjigjet atyre. Çfarë ndodhi me kuadrin fetar? Pse BFI ka degraduar në një amatorizëm të përçudnueshëm! Pa dyshim, një nga çështjet më shqetësuese është arsimi fetar dhe përgatitja e kuadrit.

Një nga çështjet më shqetësuese lidhet me vetë institucionin që duhet të jetë burimi kryesor i përgatitjes së kuadrit fetar të BFI-së: Medreseja “Isa Beu”. Pikërisht këtu lind një pyetje që nuk mund të anashkalohet: çfarë kuadri synon të nxjerrë sot Medreseja?

Problemi nuk qëndron thjesht te emërtimi i një programi apo te mënyra se si është formalizuar një dokument arsimor. Problemi është shumë më thelbësor: a është ruajtur në të vërtetë profili i hoxhës si qëllim i qartë dhe i përcaktuar i këtij institucioni? Nëse, përmes një akreditimi të kontestueshëm, Medreseja është futur në kornizën e programeve të arsimit të mesëm të rregulluar me ligjin për shkollat e mesme, ndërsa në atë kornizë nuk përcaktohet profili profesional hoxhë, atëherë duhet të shtrohet publikisht pyetja: çfarë ndodh me misionin themelor të Medresesë?

Sepse një diplomë e arsimit të mesëm nuk e zëvendëson automatikisht formimin profesional fetar. Një program mund të jetë i akredituar, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai përmbush të gjitha nevojat e një institucioni fetar. Akreditimi është një procedurë formale, përgatitja e kuadrit fetar është një përgjegjësi institucionale, profesionale dhe shpirtërore.

Shoqëria ka ndryshuar. Çështjet dhe problemet po ndryshojnë. Edhe mënyra se si njerëzit informohen, binden, ndikohen dhe orientohen ka ndryshuar. Prandaj duhet të ndryshojë edhe formimi i kuadrit fetar. Dhe këtu BFI-ja ka një përgjegjësi që nuk mund t’ia delegojë askujt tjetër. Kur arsimi fetar humb lidhjen me profesionin, nuk mjafton të kemi një program të akredituar.

Brenda shumë problemeve ekziston edhe një që dhemb shumë. Ku mbeti tradita humanitare? Historia e OH Hilal lidhet me një traditë të hershme të organizimit humanitar të myslimanëve në vend. Herën e fundit kur BFI njohton se po shërndan ndihma humanitare ka qenë viti 2021, në bashkëpunim të “Hilalit” dhe një partner nga Turqia, ka shpërndarë 80 tonë ndihma humanitare, ose rreth 4 mijë pako ushqimore gjatë Ramazanit për familjet në nevojë në vend. Po sot, ku është ai kapacitet humanitar? Ku është organizimi? Ku janë projektet? Ku është prania e BFI-së në familjet që kanë nevojë për ndihmë? Ku është solidariteti i organizuar? Nëse aktiviteti humanitar është zvogëluar, pse? Nëse jo, ku janë rezultatet?

Ndërkohë, humanizmi nuk ka vdekur. Dhe këtu ndodh diçka edhe më interesante. Kur institucionet heshtin, njerëzit nuk pushojnë së ndihmuari. Ata vazhdojnë privatisht. Në komunitete të ndryshme, imamë, xhemate, individë dhe grupe vullnetarësh vazhdojnë të mbledhin e të shpërndajnë ndihma. Kjo tregon se solidariteti ekziston ende.

Nga ana tjetër, deri më sot, që kur është instaluar Shaqir Fetai në krye të BFI-së, në këtë institucion ka vdekur transparenca! Dhe pastaj vjen çështja që nuk mund të shmanget: financat.

Nëse ka pretendime për keqpërdorim, vjedhje, zhvatje, shpenzime të pajustifikuara apo dëmtim të buxhetit të institucionit, atëherë rruga më e mirë është shumë e thjeshtë: të hapen librat, të publikohen raportet financiare, të hyrat, shpenzimet, donacionet, projektet, pasqyrat financiare, raportet e auditimit. T’i tregohet komunitetit ku shkojnë paratë që mblidhen prej tij. Nëse gjithçka është në rregull, transparenca i rrëzon akuzat, nëse ka probleme, transparenca i zbulon. Në të dyja rastet, fiton institucioni. Një institucion nuk mund të jetojë nga “sukseset” e shpallura

BFI-ja ka një prani publike. Publikon aktivitete. Publikon takime. Publikon pritje. Publikon ceremoni. Publikon vizita. Në vitin 2026, për shembull, komunikimet publike të BFI-së përfshijnë organizimin e Haxhit, takime institucionale dhe aktivitete të ndryshme zyrtare. Megjithatë, aktiviteti protokollar nuk është i njëjtë me aktivitetin institucional. Të presësh një delegacion nuk do të thotë se ke zgjidhur një problem. Të marrësh pjesë në një ceremoni nuk do të thotë se ke udhëhequr një proces. Të shpërndash një fotografi nuk do të thotë se ke prodhuar një rezultat. Një institucion serioz matet me atë që ndryshon në jetën e njerëzve. Sa xhami funksionojnë më mirë? Sa kuadro janë përgatitur? Sa familje janë ndihmuar? Sa studentë janë mbështetur? Sa konflikte janë zgjidhur? Sa probleme të komunitetit janë adresuar? Sa projekte afatgjata janë ndërtuar? Sa politika të reja janë krijuar? Sa është rritur besimi i qytetarëve?

Nga BFI nuk ka përgjigje por vetëm heshtje, ikje nga ballafaqimi, nga debate, vetëm heshtje. Heshtja ka kosto. Kur një institucion fetar hesht, boshllëkun e mbushin të tjerët. Predikues të pakontrolluar. Interpretues të vetëshpallur. Influencues. Grupime. Individë. Thashetheme. Radikalizime të mundshme. Përçarje. Dhe, pikërisht për këtë arsye, një BFI e fuqishme nuk duhet të trembet nga autoriteti.

Nëse BFI-ja është dobësuar, pyetja duhet të jetë si për Shaqir Fetain edhe për Rijasetin, muftinitë, strukturat profesionale, institucionet arsimore, këshillat dhe mekanizmat e kontrollit.

Kushtetuta e BFI-së i jep Rijasetit rol të rëndësishëm në mbikëqyrje, ndërsa vetë sistemi institucional parashikon mekanizma të ndryshëm përgjegjësie. Ku është Kuvendi? Ku është zëri i njerëzve që kanë përgjegjësi institucionale? Një institucion nuk mund të mbahet peng i heshtjes së një njeriu. Sepse institucioni fetar nuk është pronë e individit që e drejton për një mandat. As e kabinetit, rrethit të ngushtë të bashkëpunëtorëve dhe as njerëzve që duartrokasin. Ai është institucion i komunitetit. BFI duhet të kthehet në terren dhe të jetë më e pranishme. Më profesionale dhe transparente. Duhet të jetë e hapur ndaj kritikës. E fuqishme në arsim, në humanizëm. Më e pranishme në xhami. Nuk është vonë dhe, asnjë institucion nuk është i dënuar të mbetet në gjendjen në të cilën ka hyrë. Natyrisht, kjo bëhet me reformim, me transparencë, me profesionalizëm, me njerëz që nuk kanë frikë të thonë të vërtetën edhe kur ajo dhemb dhe, mbi të gjitha, me një kthim të institucionit te misioni i tij, te përgjegjësia.

Dhe, përgjegjësia fillon atëherë kur institucioni pushon së pyeturi se kush po e kritikon dhe fillon të pyesë: a ka të drejtë kritika?