Administrimi pa vision si frymëmarrja pa oskigjen

Një kulturë mund të ketë institucione, aktivitete, projekte dhe buxhete, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka një politikë kulturore. Një shoqëri mund të organizojë qindra veprimtari, të financojë dhjetëra iniciativa dhe të mbajë në funksion struktura kulturore, por përsëri të mos ketë një vizion të qartë për atë që dëshiron të ndërtojë.
Pikërisht këtu qëndron një nga keqkuptimet më të mëdha në trajtimin institucional të kulturës: ngatërrimi i administrimit me politikën.
Administrimi kujdeset për atë që ekziston. Politika mendon atë që duhet të ekzistojë. Administrimi merret me funksionimin e përditshëm të institucioneve, me organizimin e aktiviteteve, me financimin e projekteve dhe me menaxhimin e proceseve të zakonshme. Ai është i domosdoshëm, sepse pa të asnjë sistem nuk mund të funksionojë. Por administrimi, në vetvete, nuk ndërton drejtim. Ai ruan lëvizjen, por nuk përcakton gjithmonë kahun e saj.
Politika kulturore fillon pikërisht aty ku mbaron administrimi. Ajo nuk pyet vetëm: çfarë aktivitetesh do të organizojmë këtë vit? Ajo pyet: çfarë kulture duam të ndërtojmë në dekadat që vijnë? Cilat institucione na duhen? Cilat janë prioritetet tona? Çfarë duam të ruajmë nga kujtesa jonë dhe çfarë duam të krijojmë për të ardhmen? Ky është dallimi themelor midis menaxhimit të kulturës dhe ndërtimit të kulturës.
Në rastin e shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë së Veriut, problemi nuk ka qenë mungesa e energjisë kulturore. Përkundrazi, kjo hapësirë ka pasur dhe vazhdon të ketë krijues, shoqata, institucione, manifestime dhe iniciativa të shumta. Problemi është se këto përpjekje rrallëherë janë lidhur në një vizion të përbashkët që do t’u jepte drejtim dhe vazhdimësi.
Një festival përfundon dhe zëvendësohet nga një tjetër. Një projekt realizohet dhe më pas harrohet. Një institucion funksionon, por pa një rol të qartë brenda një sistemi më të gjerë. Kultura vazhdon të prodhojë ngjarje, por jo domosdoshmërisht ndërton struktura. Ajo krijon momente, por jo gjithmonë krijon kujtesë institucionale.
Kjo është pasoja e kalimit të heshtur nga politika kulturore te administrimi kulturor: kultura reduktohet nga një projekt shoqëror në një sektor që duhet vetëm të mbahet në funksion.
Në një sistem ku dominon administrimi dhe mungon vizioni, vendimmarrja bëhet afatshkurtër. Prioritetet përcaktohen nga ciklet politike, nga mundësitë e momentit dhe nga buxhetet vjetore, jo nga një strategji që shtrihet përtej mandateve. Çdo periudhë fillon sikur nga fillimi, sepse mungon një kujtesë strategjike që t’i lidhë përpjekjet e së tashmes me objektivat e së ardhmes.
Pa dyshim, një kulturë e tillë edhe mund të mbijetojë, por vështirë se mund të zhvillohet. Sepse zhvillimi kulturor nuk është vetëm çështje e numrit të aktiviteteve. Ai është çështje e ndërtimit të një sistemi ku institucionet, krijuesit, arsimi, trashëgimia, libri, arti dhe kujtesa historike funksionojnë brenda një logjike të përbashkët.
Kur kjo logjikë mungon, kultura bëhet e varur nga rastësia. Ajo varet nga individë të veçantë, nga iniciativa të veçuara dhe nga vullneti i atyre që përkohësisht mbajnë përgjegjësi institucionale. Por një identitet kulturor nuk mund të ndërtohet mbi përjashtime. Ai kërkon struktura që zgjasin më shumë se njerëzit dhe politika që i mbijeton ndryshimeve të pushtetit.
Prandaj, sfida kryesore nuk është thjesht të përmirësohet mënyra e administrimit të kulturës. Administrimi mund të bëhet më efikas, procedurat mund të përmirësohen dhe institucionet mund të funksionojnë më mirë. Por asnjë përmirësim teknik nuk e zëvendëson mungesën e vizionit. Sepse një kulturë pa politikë mbetet një varg aktivitetesh. Ndërsa një politikë kulturore e vërtetë është aftësia për t’i dhënë këtyre aktiviteteve kuptim, drejtim dhe vazhdimësi.
Troç, dallimi është i thjeshtë, por vendimtar: administrimi e mban kulturën gjallë në të tashmen; politika kulturore e ndërton atë për të ardhmen. Dhe pikërisht aty fillon dallimi midis një kulture që vetëm funksionon dhe një kulture që ndërton identitet.