Më 27 tetor 1962, në kulmin e krizës raketore Kubane, ishte vetëm fati më i pastër që shpëtoi botën nga katastrofa bërthamore. Pesë ditë më parë, Presidenti John Kennedy kishte njoftuar një bll okadë detare të ishullit për të detyruar udhëheqësin në Kremlin, Nikita Khrushchev, për të tërhequr raketat bërthamore me rreze të mesme që ai kishte dërguar në Kubë në verën e atij viti. Patrullat luftarake të marinës po gjuanin për nëndetëse sovjetike të armatosura bërthamore që përbënin një kërcënim për bllokimin. Plani ishte që nëndetëset të vendosen “nën presion” për të lënë zonën e operacionit duke hedhur predha prove dhe granata, por jo për t’i shkatërruar ato përveç nëse do të ishte absolutisht e nevojshme. Nëndetësja B-59 kishte provuar efektet e këtij presioni për dy ditë dhe ekuipazhi i saj po dë shpërohej nga nxehtësia e madhe dhe nivelet toksike të dioksidit të karbonit. Kur doli në sipërfaqe për ajër, B-59 u gjend e ngacmuar nga avionët amerikanë që gjuanin me pl umba gjurmues dhe flakërime.

I bindur se anija e tij ishte nën sulm dhe se lufta kishte shpërthyer, kapiteni i nëndetëses, Valentin Savitsky, dha urdhrin të zhytej dhe të përgatitej për të lëshuar një silur të ar matosur bërthamor. Me dhjetë kilotone të energjisë sh përthyese, ajo do të prodhonte valë masive dhe do të fundoste ose paaftësonte çdo anije lu ftarake amerikane aty pranë. Dy gjëra ndaluan zbatimin e urdhrit. Komandanti i një prej shkatërruesve amerikanë, Cony, kuptoi se çfarë do të ndodhte dhe kërkoi ndjesë për sjelljen agr esive të avionëve. Falja nuk do të ishte parë kurrë nëse oficeri i sinjaleve të nëndetëses nuk do të mbërthehej me dritën e tij të kërkimit në boshtin e kullës lidhëse. Kjo i dha komandantit të task forcës së nëndetëses, Vasili Arkhipov, i cili ishte pas tij, mundësinë për të k undërshtuar urdhrin. Nëse torpedoja bërthamore do të ishte lëshuar, Kennedy nuk do të kishte zgjedhje tjetër përveç se të urdhëronte një sulm kundër objektivave sovjetikë me pasojën e pashmangshme të hakmarrjes shkallëzuese, transmeton lexo.com.al.

Disa orë më parë, duke injoruar urdhrat nga Moska, një bateri ra ketash tokë-ajër sovjetike kishte rrëzuar një aeroplan amerikan spiun U2 mbi Kubë. Forcat Sovjetike në ishull ishin të shqetësuara nga frika se një pushtim ishte i afërt. Udhëheqësit në të dy palët po humbnin shpejt kontrollin e tyre mbi atë që po ndodhte në terren. Të nesërmen, një Khrushchev gjithnjë e më i alarmuar njoftoi se po merrte raketat e tij nga Kuba. Në këmbim të kësaj ai kishte marrë angazhimin nga Kennedy se Amerika do të braktiste çdo ide të pushtimit dhe rrëzimit të liderit revolucionar marksist të vendit, Fidel Castro. Kishte akoma disa momente të ndërlikuara që do të vinin, por bota mori frymë lehtësimi kolektiv. Është kthyer në mençuri konvencionale që katastrofa nuk ka qenë kurrë aq afër sepse si Kennedy ashtu edhe Khrushchev kishin njëlloj frikë nga Armagedoni bërthamor që veprimet e tyre mund të shkaktonin. “Nuclear Folly”, historia e re e Serhii Plokhy për krizën rakeetore Kubane, jo vetëm që hedh dritë të freskët mbi atë që ndodhi atë vjeshtë, por heq çdo rehati të tillë.

Është një histori e dë shtimeve të inteligjencës, perceptimeve të gabuara dhe llogaritjeve të gabuara nga të dy palët që kishin potencialin pothuajse në çdo hap për të çuar botën në ka tastrofë. Ana amerikane e kësaj historie është relativisht e njohur nga tregimet e mëparshme të krizës. Ajo që e bën këtë histori përfundimtare është tregimi nga z. Plokhy i detajeve nga perspektiva sovjetike. Z. Plokhy, profesor i historisë në Harvard i cili krijoi emrin e tij me një libër që fitoi çmime mbi katastrofën e Chernobyl, kuptoi se revolucioni ukrainas i vitit 2014 mund të çonte në hapjen e ish-arkivave të KGB. Pothuajse të gjitha raketat e dërguara në Kubë erdhën nga Ukraina, ndërsa çdo anije që i transportonte ata dhe 40,000 personel ushtarak rus të nevojshëm për të ndërtuar, mbrojtur dhe lëshuar raketat mbanin një oficer të KGB i cili mbante raporte të përpikta. Z. Plokhy përshkruan gjallërisht sakrificat që bënë sovjetikët në përpjekjen e tyre për të mbajtur misionin s ekret: njerëzit (dhe ra ketat) mbaheshin midis kuvertave larg syve të dyshimtë amerikanë për sa kohë zgjaste udhëtimi. Ekipet hasën vështirësi në punën në ujërat e panjohura tropikale. Komandantët në terren ishin të bindur se do të duhej të zmbrapsnin një pushtim amerikan në çdo moment. Të përgatitur për luftime, ata ndien po shtërim të thellë kur u urdhëruan të bënin bagazhet dhe të shkonin në shtëpi, transmeton lexo.com.al.

Mjegulla e luftës

Pamja që z. Plokhy paraqet për dështimin e plotë të vendimmarrësve kryesorë për të hyrë në mendjet e homologëve të tyre, është aspekti më domethënës. Khrushchev e kishte bindur veten se Kennedy ishte një njeri i butë, i cili do të tërhiqej kur të shtyhej. Ai llogariti që Kennedy do të shihte se ekzistonte një ekuivalencë midis ra ketave bërthamore të Jupiterit që Amerika kishte vendosur në Itali dhe Turqi disa vjet më parë dhe raketat që sovjetikët po dërgonin në Kubë. Khrushchev nuk arriti ta kuptonte që, përballë zgjedhjeve të kongresit në nëntor, Kennedy do të kryente vetëv rasje politike nëse tregonte një dobësi të tillë.  Nga ana e tij, Kennedy u hutua nga Khrushchev duke menduar se një ko nfrontim mbi Berlin ishte shumë më i mundshëm sesa mbi Kubën, për të cilën ai besonte se Kremlini kuptonte se ishte në oborrin e shtëpisë së Amerikës dhe kështu ishte jashtë kufijve të veprimit. Edhe kur basti i pamatur i Khrushchev iu zbulua me vonesë Kennedy-t, inteligjenca e gabuar sugjeroi që forca sovjetike në ishull ishte një e katërta e madhësisë së saj reale. Vetëm pasdite vonë të asaj dite – 20 tetor – Presidenti mësoi se disa prej ra ketave ishin operacionale.

Deri në atë kohë, Kennedy e kishte mbajtur të hapur mundësinë e një pushtimi në shkallë të plotë të ishullit, një kurs veprimi që shefat e tij ushtarakë e favorizuan me forcë. Një nga zbulimet më shq etësuese të z. Plokhy është shkalla në të cilën komandantët sovjetikë në terren kishin deleguar autoritetin, nëse sul moheshin, për të përdorur ar më bërthamore taktike për të cilat Uashingtoni nuk dinte asgjë deri 30 vjet më vonë. Nëse Kennedy do të kishte dëgjuar gjeneralët e tij, ata do të ishin përdorur. Edhe nëse Kennedy dhe Khrushchev ishin të dy të vendosur për të shmangur luftën bërthamore, ata nuk ishin në kontroll të ngjarjeve që mund të çonin lehtë në të. Ky realizim ishte thirrja e zgjimit që u duhej dy superfuqive për të krijuar protokollet dhe kanalet e komunikimit të kërkuara për të shmangur asgj ësimin nga keqkuptimi në të ardhmen. Khrushchev u rrë zua dy vjet më vonë dhe në 1972 u nënshkrua marrëveshja e parë e bisedimeve për kufizimin e armëve strategjike, duke hapur rrugën për marrëveshjet pasuese të kontrollit të armëve, ndërsa të gjitha këto kishin për qëllim rritjen e stabilitetit strategjik. Këto rregullime kanë lënë akoma stoqe të mëdha bërthamore në të dy palët, por procedurat e verifikimit që ata krijuan ndihmuan në ndërtimin e një shkalle të besimit të ndërsjellë që ishte një faktor në përfundimin e luftës së ftohtë. Aq sa sot, fr ika ekzistenciale për lu ftën bërthamore është zëvendësuar kryesisht nga ankthi për ndryshimin e klimës dhe, kohët e fundit, pandemitë, transmeton lexo.com.al.

Një vetëkënaqësi e tillë është e pabazuar. Epoka e kontrollit të armëve po shembet. Në 2019, traktati i Intermediate-Range Nuclear Forces u shemb pas akuzave të bazuara amerikane për ma shtrim rus. Ky ishte një paralajmërues i së ke qes që do të vinte. Marrëveshja për New Start (Traktati i Reduktimit të Ar mëve Strategjike) është zgjatur deri në 2026, por do të jetë e vështirë të zëvendësohet. Ndërkohë, Rusia dhe Amerika po rinovojnë arsenalin e tyre bë rthamor me shpenzime të mëdha, ndërsa vendosja e teknologjive të reja (të tilla si su lmet kibernetike ndaj satelitëve paralajmërues të hershëm bë rthamorë, ose një lloj i ri ra ketash të shpejta dhe të sakta konvencionale) kër cënojnë aftësitë ha kmarrëse të të dy palëve si dhe aparatit të tyre komandues dhe kontrollues. Ndërsa marrëdhëniet midis fuqive kryesore bër thamore janë më të tr azuara se kurrë më parë në dekada, ka potencial në rritje për një mosmarrëveshje që do të çojë në një krizë dhe një krizë që do të çojë në një luftë. Ndërkohë, shtete të tjera me armë bërthamore – Kina, Pakistani, India dhe, veçanërisht, Koreja e Veriut – po zgjerojnë forcat e tyre bërthamore. Synimet e Iranit mbeten një shkak shqetësimi. Në vitin 1962 bota ishte me fat. Por mësimet e marra nga ai shpëtim i ngushtë gati 60 vjet më parë rrezikojnë të harrohen. Me librin e tij mjeshtëror, z. Plokhy ka sinjalizuar një zile paralajmëruese./TheEcononomist/Lexo.com.al/e.c.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like

Ku jeni “komandanta” të 2001-shit, pse po heshtni për komandant Sokolin!

Nuzemedin Imeri / Vëllezër e Motra, Të dashur bashkëkombës, të flasësh për…

“Grupi i Kumanovës” ri-dënohet me aminin e Ali Ahmetit

“Rasti i Kumanovës” në fakt është varri moral i BDI-së dhe oqeani…

Njihuni me Adem Breznicen

Hafizi që i zmbrapsi bullgarët përtej Prishtinës Beteja e Lisicës (1941/42) shënon…

Shaban Polluzha një luftetar i madh i çështjes kombëtare

Kush ishte Shaban Polluzha ???? I blinduar nga divizione të shumta ushtarake…

Shqiptari Fetah Efendiu sipas dokumenteve të UDB-ës jugosllave

Pas vdekjes së Ataullah Hoxhës (dhjetor të vitit 1946), për udhëheqës të…